డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ దార్శనికత: చిన్న రాష్ట్రాల ఏర్పాటు మరియు తెలంగాణ ఆవశ్యకత
భారత రాజ్యాంగ నిర్మాత డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కేవలం ఒక చట్ట సభల మేధావి మాత్రమే కాదు, భారతదేశ సామాజిక, భౌగోళిక పరిస్థితులపై అపారమైన అవగాహన ఉన్న గొప్ప రాజకీయ శాస్త్రవేత్త. ప్రత్యేకించి రాష్ట్రాల పునర్విభజన కమిషన్ (SRC) ఏర్పాటు సమయంలో ఆయన వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు నేటికీ అత్యంత ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలు మరియు చిన్న రాష్ట్రాల ఏర్పాటుపై ఆయన చేసిన విశ్లేషణ తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు బలమైన తాత్విక పునాదిని వేసింది.
అంబేద్కర్ ఆలోచనా విధానంలో మార్పు: పెద్ద రాష్ట్రాల నుండి చిన్న రాష్ట్రాల వరకు
అంబేద్కర్ గారు తొలుత పెద్ద రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు మొగ్గు చూపినప్పటికీ, కాలక్రమేణా మారుతున్న రాజకీయ పరిణామాలను గమనించి చిన్న రాష్ట్రాల వైపు తన మొగ్గును మార్చుకున్నారు.
* తొలి అడుగులు (1948): 1948లో లింగ్విస్టిక్ ప్రావిన్సెస్ కమిషన్కు ఇచ్చిన సమాధానంలో, భౌగోళికంగా వీలైతే ఒకే భాష మాట్లాడే వారందరినీ ఒకే రాష్ట్రంగా ఉంచాలని ఆయన కోరారు. ఆ సమయంలో పెద్ద రాష్ట్రాలు ఆర్థికంగా, రక్షణ పరంగా బలంగా ఉంటాయని ఆయన భావించారు.
* మార్పుకు కారణం (1955): 1955లో ఆయన రాసిన “Thoughts on Linguistic States” పుస్తకంలో తన పాత అభిప్రాయాలను సవరించుకున్నారు. పెద్ద రాష్ట్రాల్లో మైనారిటీలు మరియు బలహీన వర్గాల ప్రయోజనాలు దెబ్బతింటాయని ఆయన గుర్తించారు.
‘ఒక రాష్ట్రం – ఒక భాష’ vs ‘ఒక భాష – ఒక రాష్ట్రం’
అంబేద్కర్ గారు భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల విషయంలో చాలా స్పష్టమైన తేడాను చూపారు.
* ఒక భాష – ఒక రాష్ట్రం: అంటే ఒక భాష మాట్లాడే ప్రజలందరూ కేవలం ఒకే రాష్ట్ర పరిధిలో ఉండాలని కోరుకోవడం. దీనిని ఆయన వ్యతిరేకించారు.
* ఒక రాష్ట్రం – ఒక భాష: ఒక రాష్ట్రంలో పరిపాలన సౌలభ్యం కోసం ఒకే భాష ఉండాలి, కానీ ఆ భాష మాట్లాడే ప్రజలు వారి అవసరాల మేరకు రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలుగా విడిపోవచ్చని ఆయన సూచించారు.
దీని ప్రకారం, తెలుగు మాట్లాడే వారు ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణగా, మరాఠీ మాట్లాడే వారు మూడు రాష్ట్రాలుగా విడిపోవడంలో తప్పులేదని ఆయన ఉద్ఘాటించారు.
చిన్న రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు అంబేద్కర్ చెప్పిన కారణాలు
చిన్న రాష్ట్రాల వల్ల ప్రజాస్వామ్యం మరింత బలోపేతం అవుతుందని అంబేద్కర్ నమ్మారు. ఆయన ప్రధానంగా మూడు కారణాలను వెలిబుచ్చారు:
* పరిపాలనా సౌలభ్యం: పెద్ద రాష్ట్రాల్లో మారుమూల ప్రాంతాలకు పాలన అందడం కష్టమవుతుంది. చిన్న రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వం ప్రజలకు చేరువగా ఉంటుంది.
* సమాఖ్య వ్యవస్థపై ప్రభావం: ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ వంటి అతిపెద్ద రాష్ట్రాలు కేంద్ర ప్రభుత్వంపై అతిగా ప్రభావం చూపిస్తాయి. అన్ని రాష్ట్రాలు సమానంగా ఉండాలంటే పెద్ద రాష్ట్రాలను విభజించాలని ఆయన కోరారు.
* బలహీన వర్గాల భద్రత: పెద్ద రాష్ట్రాల్లో ఆర్థికంగా, సామాజికంగా బలమైన వర్గాల ఆధిపత్యం నడుస్తుంది. దీనివల్ల ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ మరియు ముస్లిం మైనారిటీలు వివక్షకు గురవుతారు. చిన్న రాష్ట్రాల్లో ఈ వర్గాల రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం పెరిగి, వారి గొంతు బలంగా వినబడుతుంది.
తెలంగాణ ఉద్యమానికి అంబేద్కర్ వాదనల అన్వయం
అంబేద్కర్ గారి ప్రతిపాదనలు తెలంగాణ ఉద్యమ నేపథ్యానికి అద్దం పట్టినట్లుగా ఉంటాయి. ఆయన చెప్పిన సామాజిక న్యాయం తెలంగాణలో ఎలా సాధ్యమైందో ఈ క్రింది గణాంకాలు నిరూపిస్తాయి:
* గిరిజనుల ప్రాతినిధ్యం (STs): ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్లో గిరిజన జనాభా 5% మాత్రమే ఉండగా, తెలంగాణ ప్రాంతంలో అది 9% గా ఉంది. ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ఉన్న మొత్తం గిరిజనులలో 60% మంది తెలంగాణలోనే ఉన్నారు. ప్రత్యేక రాష్ట్రం వల్ల ఈ వర్గాలకు చట్టసభల్లో మరియు అభివృద్ధిలో మెరుగైన వాటా లభించింది.
* ముస్లిం మైనారిటీలు: 2001 లెక్కల ప్రకారం ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ముస్లింల శాతం 6.9% కాగా, తెలంగాణలో అది 12.5%. అంటే ఉమ్మడి రాష్ట్రంలోని ముస్లింలలో 61% మంది తెలంగాణలోనే నివసిస్తున్నారు. చిన్న రాష్ట్రం వల్ల వీరి రాజకీయ నిర్ణయాధికారం పెరిగింది.
* బలహీన వర్గాలు (SC, BC): తెలంగాణ జనాభాలో దాదాపు 85% మంది వెనుకబడిన వర్గాల వారే. పెద్ద రాష్ట్రంలో వీరు పాలకుల అలసత్వానికి గురయ్యే ప్రమాదం ఉందని అంబేద్కర్ 1955లోనే హెచ్చరించారు.
హైదరాబాద్ – దేశ రెండో రాజధాని
అంబేద్కర్ గారి దార్శనికతలో హైదరాబాద్కు ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఉత్తర మరియు దక్షిణ భారతాన్ని కలిపే సంధిగా, రక్షణ పరంగా సురక్షితమైన ప్రాంతంగా హైదరాబాద్ను ఆయన గుర్తించారు. అందుకే హైదరాబాద్ను దేశానికి రెండవ రాజధానిగా చేయాలని ఆయన ప్రతిపాదించారు. ఇది తెలంగాణ ప్రాంతం యొక్క భౌగోళిక మరియు చారిత్రక ప్రాధాన్యతను తెలియజేస్తుంది.
ముగింపు
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఆనాడే ఊహించినట్లుగా, పెద్ద రాష్ట్రాల విభజన ద్వారానే దేశం సర్వతోముఖాభివృద్ధి చెందుతుందని స్పష్టమైంది. 2000 సంవత్సరంలో ఏర్పడిన జార్ఖండ్, ఛత్తీస్గఢ్, ఉత్తరాఖండ్ మరియు 2014లో ఏర్పడిన తెలంగాణ రాష్ట్రాలు ఆయన సిద్ధాంతాలకు నిలువుటద్దాలు. రాజకీయ స్వార్థం కోసం కాకుండా, సామాజిక న్యాయం మరియు హేతుబద్ధత ఆధారంగా రాష్ట్రాల విభజన జరగాలన్న ఆయన పిలుపు నేటికీ ఆచరణీయం.